Ο εθισμός σε ζάχαρη ... κοκαΐνη

2016-04-18 23:56

Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης του ανθρώπου, ο εγκέφαλος έμαθε να επιβραβεύει συμπεριφορές που θα τον βοηθούσαν να επιβιώσει. Έτσι, όταν τρώμε ο εγκέφαλος εκλύει μια ορμόνη, την ντοπαμίνη. Η ντοπαμίνη δρα σε περιοχές του εγκεφάλου που προκαλούν ευχάριστη διάθεση και ένα αίσθημα επιβράβευσης. Έτσι καταλαβαίνουμε ότι κάναμε κάτι θετικό και θέλουμε να το επαναλάβουμε, για να ξανανοιώσουμε αυτό το αίσθημα. Ο εγκέφαλος με το αίσθημα της πείνας  μας οδηγεί να καταναλώσουμε τροφή για να επιβιώσουμε.1

Όμως, η κατανάλωση γλυκών και τροφών πλούσιων σε επεξεργασμένη ζάχαρη δεν έχει σχέση με την πείνα. Έχει βρεθεί μάλιστα ότι η επεξεργασμένη κρυσταλλική ζάχαρη προκαλεί εθισμό παρόμοιο με τον εθισμό  που προκαλεί η χρήση κοκαΐνης (εικόνα 1).2

 

Εικόνα 1. Από αριστερά προς τα δεξιά φαίνεται η τομογραφία εγκεφάλου ενός ατόμου εθισμένου σε κοκαΐνη και ενός παχύσαρκου ατόμου που καταναλώνει καθημερινά μεγάλες ποσότητες γλυκισμάτων. Διαπιστώνεται ότι και οι δύο ουσίες επιδρούν στις ίδιες περιοχές του εγκεφάλου (πράσινο χρώμα).3

 

 

Η σχέση του εθισμού από τη ζάχαρη και του εθισμού από την κοκαΐνη φαίνεται από τα εξής:4

Ο χημικός τύπος της ζάχαρης (C12H22O11) είναι παρόμοιος με το χημικό τύπο της κοκαΐνης C17H21NO4. Μελέτες όπου χρησιμοποιήθηκε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου έδειξαν ότι η ζάχαρη και τα ναρκωτικά επιδρούν στις ίδιες ακριβώς περιοχές του εγκεφάλου. Σε μια πρόσφατη μελέτη του πανεπιστημίου του Κοννέκτικατ δόθηκαν σε ποντίκια μορφίνη, κοκαΐνη ή γλυκά (μπισκότα και κέικ). Διαπιστώθηκε ότι τα ποντίκια ξόδευαν λιγότερο χρόνο στην κοκαΐνη και τη μορφίνη και περισσότερο χρόνο στο να τρώνε γλυκά. Μέτρησαν επίσης μια πρωτεΐνη που σχετίζεται με το αίσθημα της επιβράβευσης και διαπίστωσαν ότι η ευχαρίστηση που ένοιωθαν με τη ζάχαρη ήταν μεγαλύτερη από αυτή που ένοιωθαν με τα ναρκωτικά.5 Επίσης, φάρμακα που χρησιμοποιούνται ως αντίδοτα των ναρκωτικών (βουπροπιόνη, ναλτρεξόνη) έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στο αδυνάτισμα. Άρα τα αντίδοτα των ναρκωτικών εμποδίζουν τη ζάχαρη να δράσει στον εγκέφαλο. Ο οργανισμός αποκτά ανοχή στη ζάχαρη με παρόμοιο τρόπο που αποκτά ανοχή και στα ναρκωτικά. Έτσι, όταν κάποιος καταναλώνει τακτικά τροφές με ζάχαρη, όσο περνά ο καιρός επιθυμεί να καταναλώνει ολοένα και μεγαλύτερη ποσότητα. Με το πέρασμα του καιρού, ο οργανισμός αισθάνεται επιβράβευση μόνο όταν τρώει περισσότερα γλυκά, λαίμαργα και με μεγάλες μπουκιές. Όπως συμβαίνει με τα ναρκωτικά, η απότομη διακοπή της ζάχαρης προκαλεί σύνδρομο στέρησης. Σε ποντίκια που κατανάλωναν για μεγάλο χρονικό διάστημα ζάχαρη και έγινε απότομη διακοπή της, τα ποντίκια παρουσίασαν νευρικότητα, έτριζαν τα δόντια τους και εμφάνισαν απότομα τινάγματα του κεφαλιού σαν τικ. Στον άνθρωπο, η απότομη διακοπή των γλυκών μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο,  νευρικότητα, αϋπνία αλλά και έντονη επιθυμία για κάτι γλυκό. Ο μηχανισμός με τον οποίο η ζάχαρη προκαλεί εθισμό είναι ο εξής. Με το που καταναλώνει κάποιος για πρώτη φορά γλυκό ή άλλη τροφή πλούσια σε ζάχαρη, ο εγκέφαλός του παράγει υπερβολικά μεγάλη ποσότητα ντοπαμίνης, οπότε το αίσθημα επιβράβευσης που αισθάνεται είναι τόσο μεγάλο που νοιώθει την ανάγκη να ξαναφάει γλυκό. Στο τέλος, ο εγκέφαλος επαναπρογραμματίζεται. Δηλαδή, αν κάποιος φάει μια υγεινή τροφή που περιέχει γλυκόζη (π.χ. ένα μήλο) παράγεται ντοπαμίνη χωρίς όμως αίσθημα επιβράβευσης. Όμως αρκεί να δει ή να θυμηθεί ένα γλυκό, για να πλημμυρίσει ο εγκέφαλος από ντοπαμίνη και να αισθανθεί επιβράβευση (εικόνα 2). 3

 

      Εικόνα 2. Πώς γίνεται ο εθισμός στη ζάχαρη.

Η  επεξεργασμένη ζάχαρη δεν περιέχει βιταμίνες, ιχνοστοιχεία ή άλλες θρεπτικές ουσίες. Έχει μόνο θερμίδες. Η κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας προκαλεί παχυσαρκία, διαβήτη, υπέρταση, στεφανιαία νόσο, τερηδόνα, οστεοπόρωση και νόσο του Alzheimer.6

Οι επιστήμονες φοβούνται πως όταν κάποιος είναι εθισμένος στη ζάχαρη μπορεί πιο εύκολα να εθιστεί σε παρόμοιες ουσίες και κυρίως σε ναρκωτικά. Αν και αυτό δεν έχει αποδειχθεί για τον άνθρωπο, ποντίκια που κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης (και ιδιαίτερα τα θηλυκά ποντίκια) ανέπτυξαν γρήγορα εθισμό και στην κοκαϊνη. 7

Στην Αμερική, το 1915 οι άνθρωποι κατανάλωναν 5-10 κιλά ζάχαρης το χρόνο και σήμερα καταναλώνουν ποσότητα ίση με το βάρος τους. Η εξάρτηση αυτή είναι γνωστή στις βιομηχανίες τροφίμων, που κερδίζουν τεράστια ποσά από την πώληση γλυκών, ζαχαρωτών, μπισκότων και άλλων τροφών πλούσιων σε ζάχαρη. Γι΄ αυτό είναι πολύ δύσκολο αν όχι ακατόρθωτο να αντιμετωπιστεί ο εθισμός στη ζάχαρη, αφού ο άνθρωπος όπου κι αν πάει βλέπει γύρω του γλυκίσματα.

Για την απεξάρτηση του πληθυσμού από τη ζάχαρη προτείνονται τα εξής: 8

  • μικρά και συχνά γεύματα

  • ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά φτωχά σε σάκχαρο (εικόνα 3), πρωτεΐνες, ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και διαιτητικές ίνες που προκαλούν αίσθημα κορεσμού

  • αποφυγή υδατανθράκων έτσι ώστε να δοθεί ευκαιρία στο άτομο να ελέγξει την επιθυμία για γλυκό

  • να σταματήσει να ψωνίζει κάποιο ζάχαρη, σιρόπι, μπισκότα και γλυκά

  • να αποφεύγει να κοιτά τα γλυκά και τις διαφημίσεις τους στην τηλεόραση και τα περιοδικά

  • να μην τρώσει γλυκά όταν είναι στενοχωρημένος ή έχει στρες

  • να γυμνάζεται καθημερινά

  • υπομονή και αποφασιστικότητα για αλλαγή του τρόπου ζωής του

 

 

Εικόνα 3. Τροφές πλούσιες σε διατητικές ίνες και φτωχές σε σάκχαρα. Οι τροφές αυτές μειώνουν την επιθυμία για γλύκισμα γι’ αυτό και προτείνονται σε όσους είναι εθισμένοι στη ζάχαρη. Τέτοιες τροφές είναι οι φράουλες, τα αχλάδια, τα σμέουρα, το αβοκάντο, τα ροδάκινα, τα βατόμουρα, τα ξινόμηλα και οι ελιές. 9

 

 

Βιβλιογραφία

  1. Sugar hidden in junk food eight times more addictive than cocaine

  2. 10 similarities between sugar, junk food and abusive drugs

  3. www.diabetes.co.uk

  4. Collins GT1, Chen Y1, Tschumi C1, Rush EL1, Mensah A1, Koek W1, France CP1. Effects of consuming a diet high in fat and/or sugar on the locomotor effects of acute and repeated cocaine in male and female C57BL/6J mice. Exp Clin Psychopharmacol. 2015 Aug;23(4):228-37.

  5. www.endsugaraddiction.com/expert-tips/

  6. Τα πιο εθιστικά τρόφιμα και πως να απεξαρτηθείτε

  7. Are Oreos Addictive? Nucleus Accumbens C-Fos Expression Is Correlated with Conditioned Place Preference to Cocaine, Morphine and High Fat/Sugar Food Consumption

  8. What Happens to Your Brain on Sugar, Explained by Science

  9. Skeptics Stack Exchange: Is sugar one element away from cocaine or any other drug

 

Μεντζελοπούλου Δέσποινα (Β3)